[SME-70years] NHỮNG DẤU ẤN KHÔNG PHAI VỀ NGƯỜI THẦY NĂM ẤY

    Đã gần 30 năm trôi qua kể từ ngày rời ghế nhà trường, nhưng trong tâm trí tôi – cựu sinh viên Hà Mạnh thuộc lớp Chế tạo máy 1, Khóa 37, Đại học Bách Khoa Hà Nội – những kỷ niệm về người thầy giáo đáng kính vẫn luôn vẹn nguyên và rõ nét. Đó là NGƯT.GVC.TS.Nguyễn Tiến Lưỡng, một trong những tiến sĩ thời kỳ đầu có vinh dự được học tập và nghiên cứu tại Liên Xô. Thầy công tác tại bộ môn Máy và Ma sát học, khoa Cơ khí, và trực tiếp giảng dạy chúng tôi môn Thủy khí và thiết kế máy thủy lực. 

    Ấn tượng sâu đậm nhất về thầy trên bục giảng là sự bình dị, mộc mạc nhưng tràn đầy nhiệt huyết. Mỗi khi lên lớp, thầy như hòa mình trọn vẹn vào bài giảng, say sưa nói, viết, vẽ và giải thích một cách vô cùng hào hứng. Hình ảnh người thầy với chiếc áo ướt đẫm mồ hôi và khuôn mặt lấm tấm những giọt tâm huyết là minh chứng rõ nhất cho ngọn lửa đam mê truyền đạt kiến thức. Thủy khí vốn là một bộ môn kỹ thuật phức tạp, ứng dụng rộng rãi từ hàng không, hàng hải đến các thiết bị công nghiệp, nhưng qua lời giảng của thầy, mọi khái niệm đều trở nên vô cùng gần gũi. Thầy thường gắn lý thuyết với những hiện tượng đời sống; từ việc định nghĩa "độ nhớt là lực nội ma sát giữa các phần tử thủy khí", đến việc chỉ ngay lên chiếc quạt trần đang quay để giải thích nguyên lý hoạt động ngược nhau giữa máy bơm và động cơ thủy lực. Những cách dẫn dắt thực tiễn và dễ hiểu ấy đã giúp những sinh viên còn non nớt kinh nghiệm như chúng tôi ghi nhớ sâu sắc không chỉ kiến thức mà cả âm vang giọng nói cùng biểu cảm của thầy. 

    Kỷ niệm đáng nhớ nhất có lẽ là vào năm cuối đại học, khi tôi có vinh dự được thầy trực tiếp hướng dẫn đồ án tốt nghiệp độc lập với đề tài: "Thiết kế máy ép thủy lực tự động lực ép 200 tấn". Đề tài mang tính mở này đòi hỏi tôi phải tự thiết kế nguyên lý hệ thống thủy lực và mạch điện điều khiển – những lĩnh vực vĩ mô vượt ra ngoài kiến thức chuyên ngành chế tạo máy của mình. Hiểu được sự khó khăn của học trò, thầy không chỉ cho mượn sách kỹ thuật bằng tiếng Nga, đích thân phác thảo ý tưởng chiếc máy, mà còn tận tình giới thiệu tôi đến gặp các thầy ở bộ môn khác để học hỏi thêm về tự động hóa, truyền động điện và các khái niệm về cảm biến. Thầy đã nhẫn nại giảng giải cho một cậu sinh viên "ngoại đạo" như tôi nguyên lý dùng cảm biến đo tốc độ dựa trên thanh dây dẫn chuyển động trong từ trường sinh ra điện áp biến thiên (U = BLV sin∝), giúp tôi giải quyết trọn vẹn bài toán đồng tốc cho hai xy lanh của máy ép. Những kiến thức nguyên lý vô cùng bổ ích đó đã theo tôi và ứng dụng rất nhiều trong công việc thực tiễn sau này. 

     Không chỉ là một người thầy uyên bác, thầy Lưỡng trong cuộc sống đời thường còn vô cùng giản dị và gần gũi. Trong thời gian làm đồ án, tôi thường xuyên mang bản thuyết minh và bản vẽ A0 đến căn hộ của gia đình thầy tại khu tập thể Bách Khoa để xin ý kiến và báo cáo tiến độ. Tôi không thể nào quên hình ảnh người thầy mặc chiếc quần đùi, áo may ô vô cùng thân thuộc, cùng học trò trải bản vẽ ra nền nhà. Hai thầy trò nằm trên sàn, thầy cẩn thận cầm bút đánh dấu, chỉnh sửa từng điểm tôi làm sai hoặc chưa tối ưu. Lại có những buổi, thầy mở một chai rượu vang, hai thầy trò vừa nhâm nhi vừa xem xét đồ án. Thầy đọc rất kỹ, nắn nót chữa từng câu, từng từ, từng dấu phẩy trong bản thuyết minh của tôi. Nhiều lúc tôi cứ tiếc nuối giá như ngày đó có điện thoại hay máy ảnh để lưu giữ lại những khoảnh khắc đáng trân quý này. 

      Sự ân cần và bao dung của thầy không khép lại sau cánh cổng trường đại học. Khi tôi ra trường, thầy đã ba lần quan tâm, giới thiệu việc làm cho tôi. Thật đặc biệt, nơi tôi gắn bó làm việc kể từ lúc ra trường cho đến tận bây giờ cũng chính là nơi mà ngày xưa thầy đã định hướng và giới thiệu nộp hồ sơ xin việc. Gần 30 năm trôi qua, những dấu ấn về người thầy kính yêu – NGƯT.GVC.TS. Nguyễn Tiến Lưỡng – vẫn luôn thường trực trong tâm trí tôi, và qua những dòng viết này, tôi xin được gửi tới thầy tấm lòng tri ân sâu sắc cùng sự kính trọng cao nhất của một người học trò.